عمل آوری ماهی قزل آلا

 

ماهی غذائی با ارزش است و اگر بطور صحیح نگهداری نشود براحتی فاسد می گردد پس بمنظور جلوگیری از فساد ماهی، نگهداری آن امری ضروری است. نگهداری ماهی بمعنای نگهداری بعد از صید در شرایط سالم و مناسب برای مصرف انسانی می باشد. قبل از نگهداری، ماهی می بایست بطور صحیح تمیز شده و مخاط بدن و زائدات و لکه های خونی و مواد خارجی از روی بدن با آب شسته شود.

 

در طول دوره نگهداری، ماهی می بایست حداقل تغییر در بو، طعم، شکل و ارزش غذائی ، وزن و قابلیت هضم گوشت را دارا باشد. روشهای معمول در نگهداری گوشت شامل انجماد، شور کردن، خشک کردن و دودی کردن می باشد.

 

نگهداری ماهی علاوه بر توانائی دسترسی به ماهی در حالت تازه و مناسب سبب دسترسی به غذای آماده شده ماهی در بازار در تمام طول سال و بویژه در دوران کمی صید و نیز سبب تثبیت قیمت ها حتی در دوره هائی با صید کم و یا صید خیلی زیاد می باشد.

 

ماهی یک منبع با ارزش پروتئینی بالا است که بدلیل درصد پائین بافت پیوندی به آسانی قابل هضم است. کلیه آمینو اسیدهای ضروری در گوشت ماهی در مقادیر کافی وجود دارند. همچنین ماهی یک منبع غنی از ید، فسفر و ویتامین های D , B, A می باشد پس ماهی یک منبع با ارزش غذائی بالاست و نیز بدلیل داشتن اسید چرب; ضد بیماری قلبی و عروقی و حتی بر اساس نظر برخی از محققین ضد سرطان می باشد.

عمل آوری

 

عمل آوردن ماهیان پرورشی، تغییر شکل محصول به منظور بازارپسندی آن است. محصولات به صورت فیله، پوست کنده، سرزده، بدون استخوان و یا به صورت شکم خالی به بازار عرضه می شود.

 

ماهی تازه را می توان فقط برای مدت زمان کوتاهی نگهداری کرد. اما عمل آوری امکان افزایش این مدت زمان را به شرط حداقل تغییرات کیفیت، فراهم می کند.در عمل آوری ماهی، باید سلامتی محصول آماده شده تضمین شود و شرایط مناسب بهداشتی و همچنین انتخاب مراحل مختلف به منظور احتزار از میکروبهای مضر و مواد سمی فراهم شود.

 

عمل آوری مناسب باید امکان استفاده حداکثر از مواد اولیه و بنابراین افزایش سودآوری را به دنبال داشته باشد. عملیات فیله کردن مثال خوبی از این هدف است. جدای از فیله، تکه های خرد شده گوشت ماهی را می توان در تهیه غذای سایر حیوانات و حتی خود ماهی و دیگر آبزیان استفاده کرد.

به هر حال این مراحل نوع ضایعات را کاهش می دهد و حتی می توان ادعا نمود که در انتهای مراحل عمل آوری، عملاً هیچ ماده غیر قابل استفاده و دور ریختنی وجود ندارد. گرچه دست یابی به این هرف، لزوماً نیاز به ماشین آلات و ابزار خاص، حتی در اندازه های کوچک (ظرفیت کم) دارد.

 

لیکن باید توجه داشت که تولید محصولی با ارزش افزوده، مبنای سودآوری بسیاری از مراکز عمل آوری ماهی بخصوص مراکز کم ظرفیت است. صید از استخر یا منبع آبی، عمل آوری، حمل و نقل و فروش محصولات آبزیان به عنوان حلقه های زنجیر عمل آوری هستند و به هم ارتباط دارند. هر کدام از این حلقه­ها دارای اهمیت مربوط به خود می باشند. ولی به همراه یکدیگر عامل و تشکیل دهنده مراحلی هستند و که نهایتاً تأمین یک محصول با کیفیت بالا برای مصرف کننده به عهده دارند.

اهداف عمل آوری

 

  • اطمینان از کیفیت عالی بازار
  • ارائه شکل مناسبی از عمل آوری محصول نهایی
  • اطمینان از کیفیت مطلوب و بهداشتی محصول
  • استفاده از بهترین روش عمل آوری
  • کاهش ضایعات در حد امکان

روشهای عمل آوری

 

تخلیه شکم ماهی

عمل تخلیه شکم ماهی باعث کاهش دادن میزان قسمت دور ریختنی و غیرقابل استفاده ماهی می شود. این نوع عمل آوری، باعث بهبود و افزایش زمان نگهداری ماهی شده و ماهی با شرایط بهتر به دست مصرف کننده می رسد.

 

تخلیه شکم ماهی شامل باز کردن شکم ماهی در طول خط مرکزی زیر بدن از گلو تا مخزج می باشد. سر ماهی باید روی ماهی باقی بماند. اما آبشش های ماهی را بریده و خارج می کنیم. کلیه ها را که در امتداد خط پایینی و کناری خارهای ستون مهره ها واقع شده اند باید خارج کرد.

فیله کردن ماهي

از ماهیان قزل آلا با اندازه متوسط وزن بین 450-340 گرم، می توان فیله ماهی با کیفیت بالا تهیه نمود. هیچ استخوانی نباید وارد فیله شود. این کار توسط دستگاه های اتوماتیک و دستی امکان پذیر است.

 

تهیه فیله گوشت قزل آلا به صورت بسته بندی قابل عرضه به مشتری یکی از بهترین راه ها برای به فروش رساندن ماهی است. این فیله ها را می توان با آرد گندم یا با خمیر پوشاند و به صورت مشتری پسندتر به بازار عرضه نمود.

دستگاه عمل آوری ماهی قزل آلا

 

برای اولین بار در ایران طراحی و ساخت دستگاه عمل آوری ماهی قزل آلا به انجام رسید. این دستگاه دارای ظرفیت 60 ماهی در دقیقه بوده و مکانیزم آن به گونه ای است که بدون رساندن هیچ آسیبی به سر ماهی ، شکم آنرا دقیقاً از وسط باز نموده و امعاء و احشای داخلی را بوسیله مکش تخلیه نموده و بوسیله یک برس کاملاً تمیز می نماید.

منابع:مطالب مفید ،کاسپین ،ویستا ، فرایاز اندیشان

تکثیر مصنوعی ماهی قزل آلا

 

تکثیر ماهی قزل‎آلا و تولید بچه ماهی باید شرایط و امکانات لازم جهت پرورش و تأمین ماهی مولد تکثیر و رشد و نمو لارو‌ها را تا مرحله بچه ماهی انگشت قد به وزن ۳ تا ۴ گرم فراهم کرد.

 

عوامل مختلف فیزیکو شیمیایی آب مانند درجه حرارت، میزان شفافیت، املاح، اکسیژن محلول، گاز کربنیک، آمونیاک، PH و همچنین سایر عوامل از قبیل عدم‌آلودگی آب، نور، تغذیه و رعایت مسائل بهداشتی همانگونه که در پرورش ماهی نقش دارند، در تکثیر نیز مؤثرند.

 

ماهی قزل‎آلا بومی آمریکای شمالی است و در قرن هجدهم دانشمند آلمانی بنام یاکوبی، تکثیر مصنوعی ماهی قزل‎آلا را انجام داد.تکثیر و پرورش ماهی قزل‎آلای رنگین کمان در سال ۱۳۳۹ در ماهی سرای کرج که توسط دکتر معتمد با کمک کار‌شناسان خارجی مبادرت به احداث اولین مرکز تکثیر و پرورش ماهی قزل‎آلا روی رودخانه کرج کرد.

ماهی قزل‎آلای رنگین کمان باید حداقل ۶ ماه قبل از تخم‌ریزی در آبی که دارای دمای حدود ۱۲ درجه سانتیگراد است زیست کند چراکه برای تولید تخم، مناسب است.

تاریخچه

 

با وجود سابقه طولانی پرورش ماهی در استخر, سابقه تكثیر مصنوعی ماهیـان كوتاه است. اولین گام در لقاح مصنوعی به وسیله دانشمند آلمانی لدویك یا وبی (1711-1784)برداشته شد.

او از ماهی ماده ونر قزل آلای آماده بصورت جداگانه تخم واسپرم به دست آورد وآن ها را با هم مخلوط كرد كه این اولین لقاح مصنوعی تخم ماهی بود. در مورد ماهیـان پرورشی گرمابـی در سال 1930 مولـدین آماده از محل های تخم ریزی طبیعی صید ولقاح مصنوعی داده شدند.

 

ولی القاء تخم ریزی به مولدین با روش تزریق , در سال 1934 به وسیله زیست شناسان برزیلی آغاز شد و بعد در آسیـا واروپـا وآمریكای شمالی توسعه یافت. در سال 1958 مولـدین كپور نقره ای وسرگنده پرورش یافته در استخرهای خاكی با تزریق عصاره غده هیپوفیز ماهی كپـور معولی به صورت مصنوعی تكثیـر شدند ودر حال حاضر مولـدین ماهیـان مختلف با استفاده از هورمـون های مصنـوعی وغده هیپوفیز ماهیان در سطح وسیع مورد تكثیر مصنوعی قرار می گیرند.

 

با توجه به قدمت پرورش ماهی در دنیا , این فعالیت در ایران با تكثیر تاسما هیان در سال 1301 وپرورش ماهی قزل آلای رنگین كمان از سال 1338 آغاز شده است. رشد اقتصادی و صنعتی وهمچنین لزوم تغذیه جمعیت رو به افزایش وكیفیت برتر پروتئین آبزیان در مقایسه با سایر گوشت ها , موجب افزایش توجه به آبـزیان وصید در دریاها ومنابع آبی شد ودر نتیجه كاهش ذخایر آب ها را به دنبال داشت.

 

بنابراین برای دستیابی به برابری تولید باتقاضا وبهره برداری مناسب از ذخایر چاره ای جز روی آوردن به پرورش آبـزیان در محیط های قابل كنترل وهمچنین تكثیر انواع ماهیان به منظور رهاسازی وبازسازی ذخایر نبود.

بدین منظور سازمان شیلات ایران اقدام به احداث اولین ایستگاه بررسی تكثیر و پرورش كپور ماهیان پل آستانه در سال 1347-1348 كرد. پس از آن نیز مجتمع تكثیر و پرورش تاسماهیان سد سنگررشت در سال 1350 به بهره برداری رسید. با توجه به استعداد مناطق مختلف هزاران مزرعه پرورش ماهی در سطح كشور فعال است.

 

مراحل تکثیر مصنوعی

 

1) ابتدا برای انجام عملیات تکثیر میبایست مولدین نر و ماده قزل آلا48 ساعت قبل از تکثیر قطع غذا شوند.

 

۲) در مرحله دوم مولدین میبایست به آرامی و با دقت فراوان به سالن تکثیر منتقل شوند.

 

۳) ابتدا در یک وان آب ریخته سپس مقداری داروی بیهوش کننده ازجمله MS222 یا پودر گل میخک با میزان دز مشخص در وان میریزیمسپس چند عدد ماهی مولد ماده را در داخل وان قرارمیدهیم تا بیهوش شوند.

 

۴) سپس مولدهای ماده را یکی یکی از وان در آورده و بدن آنها رابه آرامی با حوله خشک میکنیم.

 

۵) بعد یک تشت خشک در زیر بدن مولد قرار میدهیم سپس سر ماهی را بالا گرفته و با دست چپ ساقه ی دمی ماهی را میگیریم آنگاه با دست راست به آرامی و با دقت از زیر باله ی سینه ای به سمت مخرج فشار می آوریم و میکشیم  . طی چند بار این کار را انجام میدهیم تا تخم از بدن مولد خارج شود..

 

۶) سپس برای انجام عملیات اسپرم کشی باید چند عدد مولد نر را در داخل وان قرار دهیم تا بیهوش شوند.

 

۷) سپس همانند عمل تخم کشی عمل اسپرم کشی را از مولدین نر انجام میدهیم.

 

۸) برای انجام عملیات لقاح به نسبت ۲ مولد ماده از یک مولد نر استفاده میکنیم.

 

۹) تخمها در تشت به هیچ وجه نباید در معرض آب قرار گیرند.

 

۱۰) در مرحله بعد اسپرم ماهیان نر را بر روی تخمهای واقع در تشت میریزیم.

 

۱۱) سپس با استفاده از پر بوقلمون یا دست یا یک قاشق پلاستیکی با دقت و آرامی تخمکها و اسپرمها را تا چند دقیقه هم میزنیم.

 

۱۲) بعد از چند دقیقه که اطمینان پیدا کردیم عمل لقاح انجام شده مقداری آب به ظرف حاوی تخمها اضافه میکنیم و آنها را شستشو میدهیم که با چند بار شستشو و تخلیه آب مواد زاید و لخته های خون از طرف خارج میشوند.

 

۱۳) در مرحله بعد از شستشو ۲ یا ۳ برابر حجم تخمها در ظرف آب میریزیم تا تخمها آب جذب کنند و چسبندگی خود را از دست بدهند.

 

۱۴) پس از گذشت ۲ ساعت تخمها سفت خواهند شد از این زمان تا حدود ۴۸ ساعت بعد که آغاز مراحل تکامل جنینی است تخمها نسبت به شکها و تکانهای محیطی مقاوم میشوند که در این مرحله میبایست تخمها را به سالن انکوباسیون منتقل کنیم و آنها را در داخل تراف ها قرار دهیم.

 

۱۵) جریان آب بایستی به طور آرام و به میزان مورد نیاز به صورت همیشگی در داخل تراف ها جریان داشته باشد.

 

۱۶) سپس سر تخمهای واقع در تراف را با مقوا میپوشانیم تا از رسیدن نور به تخمها جلو گیری شود.

 

۱۷) پس از قرار گرفتن تخمها در داخل انکوباتور بایستی برای از بین بردن قارچها  تخمها را به صورت یک روز در میان با محلول مالاشیت گرین با غلظت ۱۲ گرم در لیتر آب برای مدتی کوتاه شستشو داده شوند

منابع:ایسنا ،مطالب مفید ، پارس رابین

تفاوت ماهی قزل آلا و سالمون

 

این دو ماهی از یک خانواده هستند.اما گوشت بدن ماهی سالمون صورتی است. با توجه به اینکه ماهی سالمون منبع مناسبی برای ویتامین D و E محسوب می‌شود و نسبت به ماهیان دیگر امگا 3 و پروتئین بیشتری دارد، تقاضای نسبتاً زیادی برای آن وجود دارد.

 

در حدی که برخی پرورش دهندگان ماهی قزل آلا، با تغییر سبد خوراک ماهی های غزل آلا در آخرین مراحل پرورش، گوشت آن ها را رنگی می‌کنند تا بتوانند به جای ماهی سالمون، گران‌تر بفروشند.

 

یک تکه از ماهی قزل آلا پرورشی را با یک قطعه ماهی قزل آلا رودخانه ای مقایسه کنید، متوجه تفاوت رنگ آن ها خواهید شد. ماهی وحشی شامل یک آنتی اکسیدان و یک ترکیب ضد التهابی می باشد که تحت عنوان آستاگزانتین شناخته می شود که آن را به رنگ قرمز روشن درمی آورد.

 

جالب است بدانید که این ترکیب یکی از دلایلی است که ماهی قزل آلا را به یکی از بهترین غذاها برای مبارزه با چین و چروک تبدیل کرده است. ماهی قزل آلا وحشی با خوردن پلانکتون آستاگزانتین این ویژگی را به دست می آورد. اما ماهی پرورشی این مزیت را ندارد. در عوض، آن ها از پلت استفاده می کنند که حاوی ذرت GMO (ذرت مقاوم در برابر علف کش)  و باقی مانده حیوانات است.

 

اگر شما یک قطعه از ماهی پرورشی را می بینید که از نظر رنگ بهتر از نوع رودخانه ای آن است فریب نخورید. گاهی به ماهی پرورشی رنگ های افزودنی اضافه شده است تا بهتر به نظر برسد.

تفاوت ظاهری ماهی سالمون و قزل آلا

 

  • ماهی سالمون و تفاوت ظاهری آن با ماهی قزل آلا
  • دو مورد از مهم‌ترین تفاوت های ماهی سالمون و قزل آلا این است که:
  • نیمه پایین تن سالمون، بر خلاف قزل آلا خال ندارد.
  • فک بالای ماهی سالمون، هرگز از چشمش بالاتر نمی‌رود. اما فک قزل آلا همیشه بالاتر از چشم آن است.

 

ماهی سالمون

 

اسیدآمینه‌ی تیروزین موجود در این ماهی در بدن به افزایش متابولیسم کمک می‌کند. به علاوه، سالمون، منبع مناسبی از ویتامین E و D نیز محسوب می‌شود.

این غذای دریایی سرشار از اسید چرب امگا 3 و پروتئین بوده و سطح استرس را به مقدار قابل توجهی کاهش می‌دهد.

 

ماهی سالمون کم کالری بوده و مقدار چربی‌های اشباع شده در آن ناچیز است ولی سرشار از پروتئین و اسیدهای چرب ضروری امگا 3 است. امگا 3 ها چربی‌های مفید و سالمی هستند که بدن قادر به تولید آن نیست. این اسیدهای چرب ضروری مسئولیت محافظت از پوست، تقویت عملکرد قلب و افزایش سلامتی قلب را بر عهده دارند.

 

113 گرم از این ماهی 87 درصد از نیاز روزانه بدن به امگا 3 را تأمین می‌کند و این مقدار فراوان، اثرات بسیار مفیدی برای سیستم قلب و عروق خواهند گذاشت؛ از بروز حملات قلبی، ریتم‌های نامنظم قلب، لخته شدن خون درون رگ‌ها پیشگیری کرده و مقدار کلسترول بد را نیز کاهش می‌دهد.

 

علاوه بر موارد ذکر شده، تحقیقات نشان داده مصرف اسیدهای چرب امگا 3 مقدار استرس را در فرد به مقدار قابل توجهی کاهش می‌دهد.

100 گرم از این ماهی، 180 کیلوکالری انرژی، 20 گــــــرم پروتئین و 11 گــــــرم چربی دارد.

خواص ماهی سالمون

* برای سلامت قلب و عروق مفید است.

* برای کاهش استرس مفید است.

* سطح کلسترول بد را کاهش می‌دهد.

* برای پیشگیری و کنترل فشارخون بالا مفید است.

* عملکرد مغز را تقویت می‌کند.

* از پوست در مقابل اشعه UV محافظت می‌کند.

ماهی قزل‌آلا

 

در گروه ماهی‌های چرب جای می‌گیرد اما کمترین میزان چربی را در این گروه دارد.

این ماهی از منابع مناسب پتاسیم است؛ بنابراین فشارخونی‌ها می‌توانند در میان انواع ماهی، قزل‌آلا را برای تأمین پروتئین مورد نیازشان انتخاب کنند.ماهی قزل آلا بیشترین امگا 3 را دارد

بر اساس تحقیق یاد شده، سر و کبد ماهی بیشترین میزان امگا سه را داراست؛ به همین دلیل به شرکت‌های دارویی تولیدکننده‌ی کپسول امگا سه توصیه می‌کنیم برای تهیه‌ی این کپسول از این دو عضو ماهی بیشتر استفاده کنند.»

100 گرم از این ماهی، 112 کیلوکالری انرژی، 19 گــــــرم پروتئین و 4 گــــــرم چربی دارد.

خواص ماهی قزل آلا

  • تناسب اندام به دلیل پروتئین موجود در آن ، و اسیدهای چرب امگا 3 و دارای ویتامین های A، B، D
  • تنظیم قند خون، ماهی قزل آلا منبع خوبی از سلنیوم، اسیدهای چرب امگا 3 و ویتامین D، است که هر سه تای آنها سطح انسولین در بدن را تنظیم میکند.
  • اسیدهای چرب امگا 3  و اسید های آمینه موجود در ماهی قزل آلا به کاهش کلسترول،  انعطاف پذیری شریان ها و تقویت ماهیچه های قلب و ترمیم بافت عروق  کمک میکند.
  • ماهی قزل آلا نیز شانس ابتلا به  سرطان را کاهش می دهد.
  • برای چشم مفید است. ماهی قزل آلا شامل چربی های امگا 3 و اسیدهای آمینه است که در جلوگیری از دژنراسیون ماکولا، کوری، خستگی چشم، خشکی و شبکیه کمک می کند.
  • ماهی قزل آلا منبع غذایی غنی از اسیدهای چرب امگا 3، است که نقش بسیار مهمی در کارکرد مغز دارد. چربی امگا 3 نیز  ضد التهاب است.

تشخیص قزل پرورشی و سالمون آزاد

 

چگونه می توانید تشخیص دهید که یک ماهی وحشی و یا پرورشی می باشد؟ ماهی قزل آلا پرورشی صورتی روشن است (تقریبا نارنجی) و دارای یک درخشش ، بدون رنگ قرمز پر رنگ است. ماهی قزل آلا وحشی بسیار لاغر است به طوری که قسمت های چربی ، خطوط سفیدی که شما در گوشت می ببینید، بسیار نازک هستند. اگر ماهی صورتی رنگ پریده با خطوط سفید چربی زیاد است، ماهی قزل آلا پرورشی است.

 

بر روی کاغذ ماهی وحشی برنده این مقایسه است. این ماهی دارای ارزش غذایی بالاتری می باشد. و شامل آنتی بیوتیک ها یا مواد افزودنی مصنوعی نیست. و از همه مهم تر، آن است که به طور طبیعی از محیط زیست صید می شود. تا جایی که می توانید از ماهی های پرورشی استفاده نکنید. اما مواقعی وجود دارد که شما گزینه دیگری به جز ماهی پرورشی ندارید.

 

به یاد داشته باشید که ماهی پرورشی هنوز دارای مقادیر بالایی از اسیدهای چرب امگا ۳ و دیگر مواد مغذی مورد نیاز ما می باشد. اما سعی کنید تعداد دفعاتی که در ماه از ماهی پرورشی مصرف می کنید را کاهش دهید. در هنگام سفارش ماهی قزل آلا در رستوران ها نیز دقت کنید و این موضوع را از گارسون سوال کنید. مزه ماهی وحشی تازه بسیار بهتر از ماهی فریزری می باشد پس تا جایی که می توانید از ماهی تازه استفاده کنید.

منابع:تبیان ،بهترین پاسخ ، پیام سلامت

عقیم سازی ماهی قزل آلا

دلایل عقیم سازی

 

افزایش میزان رشد

یكی از راه های افزایش میزان رشد و بهبود كیفیت گوشت ماهی، عقیم سازی آن است. هم زمان با افزایش سن ماهی دستگاه تناسلی آن (بیضه و تخمدان) نیز شروع به رشد می كنند و بعد از گذشت مدتی بخش فراوانی از انرزی غذای مصرفی ماهی، صرف تولید مثل می شود و لذا میزان رشد بدن كاهش می یابد و ضریب تبدیل غذا  بالا می رود؛ یعنی به ازای مصرف مقدار مشخص غذا، افزایش رشد چندانی در مقایسه با قبل از پدیده بلوغ مشاهده نمی شود.

افزایش کیفیت گوشت

علاوه بر این هم زمان با پدیده بلوغ در ماهی، كیفیت گوشت آن كاهش می یابد؛ چرا كه میزان پروتئین و چربی در گوشت كاهش یافته و جای آن را آب پر می كند. این چربی و پروتئین صرف تولید تخمك و اسپرم می شود و به همین خاطر گوشت ماهی حالت تردی و كیفیت خود را از دست می دهد.

کاهش به بیماری

همچنین با شروع بلوغ جنسی مقاومت ماهیان در برابر انواع بیماری های باكتریایی و عفونی كاهش می یابد و به خاطر تغییراتی كه در بافت پوست و پوشش دستگاه گوارش ماهی پدید می آید، آمادگی ابتلا به بیماری در ماهی افزایش می یابد.

عدم تغییر شکل ماهی

به علاوه به هنگام بلوغ تغییرات شكلی در ماهی پدید می آیدكه از بازارپسندی آن می كاهد. به عنوان مثال در قزل آلای رنگین كمان و سایر آزاد ماهیان رنگ بدن تیره می شود و فك ماهی نر انحناء می یابد.

علایم شدیدتر در ماهی نر

لازم به ذكر است كه این تغییرات ناشی از بلوغ، در جنس نر شدیدتر است. بر اساس همین دلایل، امروزه در آبزی پروری صنعتی سعی بر این است كه به نوعی جلوی پدیده بلوغ جنسی ماهی گرفته شود یا حتی الامكان به تأخیر انداخته شود كه مهمترین روش این كار عقیم كردن ماهی است.هدف دیگر حذف جنس نر از جمعیت ماهیان پرواری است؛ چرا كه جمعیت های تمام ماده مزایای فراوانی چه از لحاظ میزان رشد و نیز كیفیت دارا می باشند.

روشهای عقیم سازی

 

ماهی تریپلوئید

مهمترین روش برای تولید ماهی عقیم، القاء تریپلوئیدی بر روی آن است. یعنی تولید ماهیانی كه به جای 2n كروموزم، دارای 3n كروموزوم می باشند.

ماهی تریپلوئید از لحاظ تولید مثلی عقیم است و به نظر می رسد كه باید انرژی را كه در حالت عادی صرف تولید مثل می نماید، صرف رشد سلول های بدن كند. اما تحقیقات دانشمندان ثابت كرده است كه در بسیاری از انواع آزاد ماهیان از جمله قزل آلای رنگین كمان، تنها جنس ماده تریپلوئید كاملا عقیم است ولی جنس نر هرچند قادر به تولید مثل نیست، انرژی زیادی را صرف تولید بیضه و اسپرم می نماید؛

 

اگرچه این اسپرم از لحاظ كروموزومی معیوب است ولی انرژی فراوانی صرف تولید آن می شود. نتیجه این كه تنها آزادماهیان تریپلوئید ماده برای آبزی پروری مناسب می باشند وجنس نر برای این منظور مطلوب نیست و باید به نوعی از جمعیت حذف شود. بنابر این برنامه اصلی برای پرورش صنعتی آزاد ماهیانی مثل قزل آلای رنگین كمان باید در جهت تولید جمعیت تمام ماده سمت و سو یابد.

 

حال در این جا به مهمترین روش های تولید جمعیت تمام ماده و تولید جمعیت تریپلوئید اشاره می شود كه با تلفیق این دو تكنیك جمعیت تریپلوئید تمام ماده تولید می شود.

تولید جمعیت تمام ماده

برای تولید جمعیت تمام ماده روش های متعددی وجود دارد كه یكی از آن ها استفاده از هورمونوتراپی مستقیم است كه به دلیل مضرات هورمون برای مصرف كننده ماهی(انسان) در پی دارد، روش معمولی نیست و در بسیاری از كشورها ممنوع می باشد.

روش ساده تر وكاربردی تر كه در مقیاس صنعتی در دنیا مطرح می باشد، استفاده از ماهیان ماده نرسازی شده یا نرهای تغییر جنسیت یافته است كه اصطلاحا به آن ها Neomale می گویند. بوسیله آمیزش اسپرم این ماهیان با تخمك ماهیان ماده معمولی، می توان به جمعیت تمام ماده دست یافت.

برای تولید مولدین نر Neomale از تیمارهای هورمونی مانند 17- آلفا متیل تستوسترون، بر روی بچه ماهی استفاده می شود. در واقع این روش، هورمونوتراپی غیر مستقیم است و بنابر این هیچگونه اثر سوئی بر روی مصرف كننده ندارد.

 

این روش یكی از معمولترین روش های موجود در جهان است و امروزه از این طریق میلیون ها بچه ماهی تمام ماده در سراسر دنیا تولید و وارد چرخه پرورش و مصرف می شود. میزان دوزاژ مصرفی هورمون بسته به شرایط محیطی و نژاد ماهی متفاوت است و باید با آزمایشات اولیه مقدار آن تعیین شود؛ چرا كه در غیر این صورت ممكن است نتایج عكس دهد و یا بازده تولید مولد Neomale بسیار كاهش یابد.

تشخیص جنسیت

 

فك پایین قزل آلای نر معمولا حالتی قلاب مانند دارد. ماده ها در كنار شكم یك كیسه ی تخم دارند که بعد از خالی كردن شکم قابل دیدن است. بعلاوه شكل سر و بینی در قزل آلای نر و ماده متفاوت است. به طور كلی سر نرها تا حدی نوك تیز است، در حالی كه سر ماده ها شكل گردتری دارد. به هر حال تعیین جنسیت قزل آلاها ی دریاچه و آنهایی كه به تازگی به رودخانه آمده اند دشوار تر است. چون در این زیستگاه ها، رنگ و درخشندگی آنها حالتی کرم مانند دارد. بنابراین باید به قسمت بینی دقیق تر نگاه كنید.

منابع:کاسپین زنجان ، زیست شناسی

نحوه حمل و نقل ماهی قزل آلا

 

کیفیت محصول نهایی تحت تأثیر روش صید قرار دارد. روش صید نامناسب نظیر برداشت تعداد زیادی ماهی در یک وهله، نه تنها موجب صدمات مکانیکی به ماهی می شود بلکه باعث بروز استرس شده و نهایتاً پس از مرگ ماهی، مراحل بعدی عمل­ آوری را با اشکال مواجه خواهد ساخت. در بسیاری از کشورها، مصرف کنندگان علاقه دارند که ماهی زنده خریداری کنند.

 

این طریق عرضه، کیفیت بالای محصول را تضمین می کند. در این شیوه مصرف کننده پس از خرید ماهی زنده را در آشپزخانه خود عمل آوری می کند. در بعضی از موارد، حتی فروشنده نیز می تواند ماهی را عمل آوری نماید (فیله کردن).

 

در بعضی از رستورانها، مشتریان می توانند ماهی دلخواه خود را از آکواریومهایی که در رستوران نصب شده است انتخاب کرده و در محل، طبخ و مصرف کنند. بنابراین سنت ها، کیفیت و قیمت حاصله از عوامل تأثیرگذار در حمل و نقل ماهی بوده و به نوبه خود مراحل اولیه عمل آوری ماهی تازه نظیر قزل آلا می باشند.

 

تولیدکنندگان باید به خاطر بسپارند که همه ماهیان، برای حمل به صورت زنده مناسب نیستند. بنابراین پس از صید، ماهیانی باید برای حمل و نقل و فروش انتخاب شوند که در وضعیت خوبی بوده، صدمه ندیده و سلامت باشند. ماهیان ابتدا در آبی با کیفیت بالا و مناسب قرار داده می شوند تا از استرس آنها کاسته شده و مقدار متابولیسم آنها به حداقل برسد و همچنین در این مدت باقیمانده مواد غذایی داخل دستگاه گوارش ماهی هضم و جذب و دفع شود و نیاز ماهی به اکسیژن به حداقل برسد.

 

آبی كه در این روش استفاده می شود باید كاملاً اكسیژن دار باشد. درجه حرارت مناسب آب برای حمل و نقل قزل آلا، 5 تا 6 درجه سانتیگراد در فصل زمستان و 3 تا 5 درجه سانتیگراد در فصل بهار است. در فصل تابستان نیز درجه حرارت 1 تا 2 درجه سانتیگراد مناسب است.

 

امروزه مخازن ویژه ای كه مجهز به سیستم هوادهی هستند و اغلب دارای سردكننده و فیلتر می باشند برای حمل و نقل ماهی زنده مورد استفاده قرار می گیرند. ساده ترین روش برای كاهش درجه حرارت، استفاده از یخ است. سرد كردن آن به خصوص در تابستان و در مسیرهای طولانی از اهمیت بسزائی برخوردار است.

 

در صورتیكه كلیه عوامل نظیر درجه حرارت، اكسیژن دهی و … بصورت صحیح اعمال شود و نیز درجه حرارت آبی كه ماهی در آن حمل می شود از 10 درجه سانتیگراد تجاوز نكند كاهش وزن بین 1 تا 6 درصد است.

اصول نگهداری

 

تمیز کردن

هدف از تمیز کردن جلوگیری از فساد ماهی در نتیجه آلودگیها و شرایط غیر بهداشتی است. ماهی صید شده دارای میکروبهای متعددی بر روی بدن، روده و حفره شکمی است و یا اینکه آلودگی در طول جابجائی در نتیجه آب و یا دستهای آلوده ایجاد میگردد.

 

شرایط غیر بهداشتی و جابجائی ماهی بدون دقت کافی بویژه در مناطق گرم، سرعت فساد و نیز خونریزی ماهی را بدلیل آسیب وارده در طول صید افزایش می دهد.

در زمانی که پس از صید، روده ماهی برداشته می شود لکه های خونی حاصل گردیده و ماهی را در نتیجه ایجاد شرایط غیر بهداشتی، آلوده می کند. پس تمیز کردن ماهی بمیزان زیاد از فساد ماهی جلوگیری میکند و می بایست در همه زمینه های دستکاری ماهی، اصول بهداشتی رعایت گردد.

روده برداری

پس از تمیز کردن ماهی ها شکافی را در وسط شکم ماهی ایجاد کرده و امعاء و احشاء ماهی ها را خارج کرده که با برداشتن محتویات شکم ماهی، باکتری های مجرای معدی روده ای و آنزیم های اندام های احشائی هم برداشته می شوند و در نتیجه از تخریب باکتریائی و اتولیز در نتیجه وجود آنزیم ها جلوگیری می گردد.

افزایش درجه حرارت

افزایش دمائی(گرما) موجب توقف فعالیت آنزیمی می گردد. بعلاوه گرمای مرطوب تحت فشار، همه باکتری های موثر در فساد ماهی حتی اسپور باکتری ها را که بسیار مقاوم تر از خود باکتری ها هستند از بین می برد. بنابراین بکار بردن این روشها در از بین بردن فساد و در نتیجه نگهداری طولانی مدت بسیار موثر است.

کاهش درجه حرارت

کاهش دمائی موجب به تعویق انداختن فعالیت باکتری و آنزیم و طولانی کردن دوره جمود نعشی پس از مرگ( جمود نعشی سخت شدن عضلات پس از مرگ بدنبال کاهش گلیکوژن و در اثر تغییرات بیوشیمیایی را گویند) می گردد زیرا گوشتی که در حالت جمود پخته میشود بعلت وجود اکتومیوزین سفت و غیر ماکول است پس باید چند روز گوشت در سرما نگهداری شود تا سفتی کاهش یابد.

 

در دمای معمول اتاق در مناطق گرم( ۲۷ تا ۳۲ درجه سانتی گراد) اتولیز در نتیجه فعالیت آنزیم ها نسبتا سریع است. اما انجماد سریع تا ۴۰- درجه سانتی گراد انواع باکتری ها را از بین برده و آنها را کاملا غیر فعال می سازد و در پاره ای از مواقع، فساد را بخوبی کنترل می کند اما انجماد سریع می تواند سبب بدشکلی گوشت هم گردد.

آبگیری

برداشت آب سبب حفظ کیفیت ماهی می گردد. وجود رطوبت برای رشد و تکثیر باکتری بسیار مطلوب است اما کمی رطوبت سبب جلوگیری از فعالیت باکتری ها و حتی کشتن آنها می گردد. البته طول دوره نگهداری ماهی به درجه آبگیری وابسته می باشد.

استفاده از نمک

به دو علت از نمک استفاده می گردد: اول اینکه استفاده از نمک سبب برداشت رطوبت از ماهی توسط فعالیت اسمزی می گردد و دوم اینکه نمک وارد بافت ها شده و غلظت نمک را بمنظور رساندن به درجه اشباعیت افزایش می دهد که وجود غلظت نمکی بالا فعالیت اتولیزی در نتیجه آنزیم ها را تخریب کرده و فعالیت باکتریائی را به تاخیر می اندازد. نمک سبب تخریب بسیاری از میکروبها می گردد بطوری که نمک یک تاثیر سمی روی میکروبها ایجاد می کند.

منابع:کاسپین ،پرورش ماهی ،مطالب مفید ،ویستا

 

احداث مزارع پرورش قزل آلا

 

در میان ماهیان سردابی قزل‌آلا یکی از پرطرفدارترین گونه‌ها بین مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان است. در حال حاضر تقریبا در اکثر استان‌های کشور مزارع پرورش ماهی قزل‌آلا وجود دارد، البته استان‌های مازندران، چهارمحال و بختیاری، لرستان و فارس به لحاظ تولید در جایگاه اول تا پنجم قرار دارند.

 

شاید در نگاه اول با دیدن یک مزرعه پرورش ماهی ذوق‌زده شوید و به‌خصوص در هنگام غذا‌ دادن از بالا و پایین پریدن ماهی‌ها لذت ببرید و دلتان بخواهد که یک مزرعه پرورش ماهی قزل‌آلا راه‌اندازی کنید ولی باید بدانید که کار به این سادگی‌ها هم که فکر می‌کنید نیست و مشکلات خاص خود را دارد.

ویژگی های محل مناسب

 دسترسی به آب و زمین از نظر کمی و کیفی

بر اساس حداقل آبدهی منبع آبی ، میزان تولید ماهی با کمی اختلاف در ارتفاعات مختلف از سطح آبهای آزاد تعیین می گردد.در برآورد اولیه به ازای هر 10 لیتر در ثانیه آب جاری ،تولید 1- 5/1تن ماهی قزل آلا در فضای پرورشی 100 متر مربع تعیین می گردد. بنا بر این افزایش میزان اب جاری به تناسب افزایش تولید نیز پیش بینی می شود.

منابع تامین آب

چشمه ها

قنات ها

رودخانه ها

چاه ها

دریاهها و دریاچه های طبیعی و مصنوعی

خصوصیات آب

نوسانات دما و اکسیژن ، تغییرات خصوصیات فیزیکوشیمیایی،امکان رشد جلبک ها و شکوفایی انها به ویژه در فصول گرم سال شدیداً وجود دارد. ضمناً آنکه می توانند بیمای ها و انگل ها را به ماهیان پرورشی منتقل نمایند. اما مهمترین مانع در استفاده از این نوع آبها ، گرم شدن بیش از حد این منابع در فصول گرم سال می باشد.

دسترسی به راههای ارتباطی

دسترسی به راههای مناسب به ویژه در فصل زمستان از معیارهای مهم  در انتخاب محل می باشد. زیرا برای ساخت مزرعه و حمل مصالح موجب کاهش یا افزایش هزینه ها گردد. همچنین در مرحله بهره برداری از مزرعه برای تامین نهادهای تولید و فروش محصولات نیاز به راه مناسب می باشد.

دسترسی به برق و تلفن

برای تامین روشنایی و امکان بکار گیری ابزار و تجهیزات و فعالیت های روزمره و نیز تامین ابهای زیر زمینی ، نیاز به برق می باشد .بنا بر این محل مورد انتخاب باید به منبع تولید انرژی نزدیک باشد.همچنین برای ایجاد ارتباط با مراکز تامین نهادهای تولید و بازار فروش محصولات به تلفن نیاز است.

دسترسی به بازار تهیه غذای ماهی

بهتر است غذای ماهیان هر چه تازه تر در اختیار آنها قرار گیرد . این مورد شامل غذای کنسانتره و یا اقلام اولیه ترکیبی مانند پودر ماهی،کنجاله سویا و غیره نیز می شود.

نزدیک بودن به بازار تهیه غذای ماهی ضمن آنکه موجب کاهش هزینه حمل می گردد، هزینه انبار و نگهداری غذا را نیز کم می کند و در بعضی مناطق ممکن است ارزان تر در دسترس باشد.

دسترسی به بازار فروش ماهی

نزدیکی به بازار فروش ماهی ضمن کاهش هزینه حمل ، اعمال مدیریت فروش و عرضه به بازار را ارزان تر می کند و تولید کننده می تواند به تناسب تقاضای بازار ، ماهی از استخرهای خود صید و در کوتاهترین زمان ممکن به صورت تازه در اختیار مصرف کننده قرار داده و سود بیشتری نصیب وی گردد.

نکاتی برای انتخاب محل مناسب

 

1-    در معرض ورود هرز آبها ،پساب های ناشی از فعالیت های کشاورزی و معدن داری نباشد.

2-    در معرض سیلاب و کولاک ها نباشد.

3-    در معرض ریزش و یا فرسایش دیواره تچه ها و کوهها قرار نگیرد.

4-    در معرض ورود فاضلاب های خانگی و صنعتی نباشد.

5-    راه مناسب به ویژه در زمستان داشته باشد.

6-    به منبع انرژی نزدیک باشد.

7-    مشکل زیست محیطی نداشته باشد.

8-    مالکیت زمین مشخص باشد.

9-    دارای شیب ملایمی باشد تا هزینه های خاکبرداری کاهش یابد.

10- فضا برای توسعه داشته باشد.

11-  بافت خاک مقاومت در مقابل تاسیسات و استخرها را داشته باشد، به طوری که پس از احداث ،مشکل رانش زمین نیاید.

ساخت و آماده سازی استخرها

 

بعد از مراحلی چون بازدید از منطقه و مناسب بودن شرایطی چون اقلیم ، توپوگرافی ، آزمایشات فیزیك و شیمیایی آب و مالكیت ، در نهایت استخرهای پرورشی احداث می گردد. دقت در ساخت سازه هایی كه برای پرورش قزل آلا پیش بینی می گردد می تواند از صرف هزینه های اضافی برای اصلاح و تعمیر آن در آینده جلوگیری نماید. همچنین در نظر گرفتن فاصله مزارع تا شبكه برق سراسری نیز برای افزایش آتی مزرعه بسیار حائز اهمیت است. بعد از اتمام احداث مزارع نوبت به آبگیری استخرها می رسد.

 

قبل از آبگیری حوضچه ها ، ورودی و خروجی ها را كنترل كرده و از نصب توری در آنها اطمینان حاصل كنیم. بهتر است كه بعد از آبگیری تا مدتی آب در استخرها جریان داشته باشد تا از آببند بودن و سلامت استخرها اطمینان حاصل شود. لیكن كمترین زمان ماهیدار كردن حوضچه های پرورشی بعد از 24 ساعت از زمان آبگیری استخر است.

مجوزهای لازم

 

شما برای راه اندازی استخر پرورش ماهی احتیاج به موافقت اصولی،پروانه تاسیس و بهره برداری دارید. بدین منظور می بایست به اداره جهادکشاورزی شهرستان (بخش شیلات) خود مراجعه نمایید

موافقت اصولی

چنانچه امکانات معرفی شده از جانب متقاضی دارای ضوابط و شرایط پرورش ماهی باشد پس از تصویب کمیسیون صدور پروانه موافقت اصولی صادر میشود که رونوشت آن به ادارات محیط زیست ، امور آب و امور اراضی استان ارسال می شود.

پروانه تاسیس

چنانچه جواب تمام استعلامات مثبت باشد پس از صلاح دید کمیسیون صدور پروانه پروانه تاسیس صادر میشود که بر اساس آن شخص اجازه ساخت و ساز پیدا کرده و جهت دریافت تسهیلات به بانک معرفی می شود.

پروانه بهره برداری

پس از اتمام کار ساخت و ساز و بازدید کارشناسی چنانچه مورد دارای شرایط ماهیدار کردن باشد از جانب کمیسیون صدور پروانه ، پروانه بهره برداری صادر می شود.

* لازم به تذکر است در هر مورد از مجوزهای فوق چنانچه تا زمان اعتبار پروانه صادره ، کار اتمام نیافته باشد مجوز باید تمدید گردد.

برای حفر چاه نیاز به پروانه حفر چاه دارید که جهت اخذ آن می‌بایست به اداره آبیاری شرکت سهامی آب شهرستان محل احداث استخر مراجعه کنید.

منابع:شیلاتی ،پرورش ماهی ،فرصت امروز ،جهاد قزوین

بیماری های ماهی قزل آلا

بیماری ماهی

 

سلامت ماهيان پرورشي از شروع تا انتهاي دوره پرورش براي انجام يك دوره پرورش موفق ، لازم و ضروري است. شايع شدن هر نوع بيماري ، مي تواند باعث بروز خسارت جبران ناپذير به پرورش دهنده گردد. سهل انگاري در هر يك از مراحل پرورش مي تواند باعث بروز مشكلات فراواني شود. به اين ترتيب در زمان خريد بچه ماهي نورس ، آماده سازي حوضچه ها، حمل و نقل بچه ماهي ها، استفاده از منبع آبي، خريداري در نگهداري غذا، نگهداري ماهي ها، صيد و عرضه به بازار بايد نكات بهداشتي را رعايت نمود.

 

در بهداشت و درمان بيماري هاي ماهي، پيشگيري مهم تر از درمان است. چون مداواي ماهيان بيمار، كاري بسيار مشكل بوده و در بيشتر مواقع امكان پذير نمي باشد. زيرا اغلب بيماري هاي ماهي نشانه هاي ظاهري مشابه دارند كه تشخيص نوع بيماري را مشكل مي سازد. بنابراين مهم ترين كاري كه مي توان در بهداشت ماهي انجام داد پيشگيري از بيماري است. همچنين بايد از ورود آلودگي و عوامل بيماري زا به مزارع پرورش جلوگيري نمود.

بیماری قزل آلا

 

تولید قزل آلا بیشتر به صورت متراکم است، بیشتر ماهی های پرورشی در معرض استرس ها، که احتمال درگیر شدن با پاتوژن های خطرناک ( ویروس ها، باکتری ها، قارچها یا انگل ها ) و بیماری های محیطی یا تغذیه ای را افزایش می دهد. بنابراین، مشاهده رفتار ماهی مهم است.

 

بارزترین علائم بیماری رفتار غیر طبیعی یا غیر معمول است، مانند کاهش اشتهاء، جمع شدن در ورودی آب، نفس نفس زدن روی سطح آب برای هوا، گیج بودن، روی سطح آب چرخیدن یا شناور شدن. اگر ماهی از نزدیک مشاهده شده باشد، مات شدن، بیرون زدگی چشم، زخم، تاول، ریزش فلس، تغییر رنگ یا خونی بودن قسمتی از بدن و کاهش یا افزایش مقدار موکوس سطح بدن از علائم شایع بیماری می باشند.

 

مزارع پرورش ماهی ممکن است با طیف وسیعی از بیماری های مختلف برخورد کنند که با علائم و نشانه های شرح داده شده مطابقت کند. به منظور شناسایی و درمان بیماری ها، آنها را بر اساس علت و عوامل بیماری زا طبقه بندی کرده اند. بر این اساس، ویروسی، باکتریایی، قارچی، انگلی، و بیماری های محیطی و تغذیه ای طبقه بندی شدند. خلاصه ای از بیماری های شایع در ادامه وجود دارد. در صورت مشاهده بیماری، مشورت با یک متخصص ضروری و لازم است.

انواع بیماری ها

 

بیماری سفیدک (ساپرولینوز)

علائم بیماری : لکه های خاکستری سفید متمرکز بر روی پوست که زیر آب به صورت    پنبه ای – پشمی دیده میشود. سپس رنگ خاکستری تیره یا قهوه ای (در اثر گل یا لجن) بخود می گیرد.

این بیماری معمولادراثرضربه ودست کاری ماهی ایجاد می شود.

درمان:بایستی ازایجاد ضربه ودست کاری خشن جلوگیری کرد.

مسمومیت با دی ‌اكسید كربن

افزایش خیلی زیاد دی ‌اكسید كربن و كاهش میزان كربنات‌ها و و بی ‌كربنات‌ها سبب ایجاد مسمومیت با نشانه‌های ذیل می ‌شود :

بی اشتهائی-    افزایش میزان دی ‌اكسید كربن به بیش از  ppm  60-   اكسیژن محلول كمتر از ppm  6 ، بیشتر ماهیان به بیش از ppm  6 اكسیژن نیاز دارند .-   معمولاً ماهی به صورت بی ‌حركت به یك پهلو شناور می ‌ماند .-  ماهی به آرامی و كندتر از حالت طبیعی حركت می كند .-    تنفس ماهی به كندی صورت می ‌گیرد

درمان: استفاده ازهوادهی آب

 كمبود اكسیژن

كاهش اكسیژن محلول ، عامل بروز این عارضه است كه با درجه حرارت و تراكم مرتبط است و می ‌توان با افزایش میزان هوادهی ، كاهش میزان تراكم و در صورت امكان كاهش درجه حرارت این مشكل را رفع كرد و این كاهش اكسیژن دارای نشانه‌های ذیل است :

ماهی در سطح آب می ماند و تنفس می ‌كند – اكسیژن محلول كمتر از ppm  6 ، بیشتر ماهیان به بیش از ppm  6 اكسیژن نیاز دارند .-  ماهی برای مدت زیادی در سطح آب باقی می ‌ماند .- ماهی سریع‌تر از حالت عادی تنفس می ‌كند . -ماهیان درورودی آب جمع می شوند.

درمان :گاهش تراکم ،افزایش ورودی آب،هوادهی

مسموميت‌های غير اختصاصی

هر عامل محيطي غير عادي ممكن است سبب بروز مسموميت شود و لازم است تمام پارامترهای آب كنترل شوند و در صورت بروز تنها راه درمان اصلاح كيفيت آب مي‌باشد .

ماهي حركت مختصري انجام می ‌دهد و سپس متوقف می شود و تعادل ندارد .- مقادير بالای ppm  02/0 آمونياك و ppm  15/0 مس ، ppm  2 نيتريت و     ppm  50 نيترات سبب ايجاد مسموميت مي‌شود .- ماهی در سطح آب باقی می ‌ماند و هوا را می ‌بلعد .- ماهی‌ها به صورت گروهي در وروی جمع می ‌شوند .

دژنرسانس چربی كبد

بالا بودن ميزان كربوهيدرات‌ها يا چربی جيره غذائی بخصوص در فصل سرد و در نتيجه عدم تعادل جيره عامل اصلی بروز اين عارضه است همچنين كمبود رتينول ، كولين و بيوتين جيره ممكن است به اين عارضه منتهی شود . با اصلاح جيره غذائی و افزودن ويتامين E        می ‌توان اين بيماری را درمان كرد .

نشانه‌های اين بيماری شامل : تيرگی رنگ ، اگزوفتالمی يك و دو طرفه و ادم سراسری در بدن- ماهی به طور دائم در سطح آب باقی مي‌ماند .- كبد حالت تورم داشته و رنگ پريدگی آن مشهود است .- رنگ آبششها  از قرمز پررنگ به كم‌رنگ تبديل می ‌شود .

هپاتوم يا تومور كبد

وجود تومورهاي بزرگ در كبد ، بويژه در كبد قزل‌آلای رنگين كمان معمولاً مشخص كننده مسموميت با آفلاتوكسين است .چند ماه پس از اينكه ماهی قزل‌آلا با حتی مقدار بسيار كمی از دانه‌های روغنی كپك زده تغذيه شوند ، تومورهاي كبد ظاهر می ‌شود . اين تومورها سپس به سرعت در تمام بدن گسترش يافته و باعث تلفات سنگين می ‌شوند .

در ضمن پنبه دانه نيز ممكن است به‌طور مستقيم به علت وجود رنگدانه‌های سمی سبب ايجاد بيماری و بی ‌اشتهائی و رسوب چربی در كبد و كليه ماهيان شود .

 

نشانه‌های اين بيماري : تورم شكم – كم خونی ناشی از كاهش تعداد سلولهای قرمز خون يا مقدار هموگلوبين آنها يا هردو عامل است . – مقادير پروتئين‌های خون كمتر از حالت عادی است .- كبد كمی حالت خونريزی نشان می ‌دهد .

كمبود كولين

ماهی مبتلا رشد كمی دارد يا اصلا رشد نمی ‌كند و مانند ماهيان مبتلا به انگل تمايلی به غذا ندارد- در كليه ها خونريزی ديده مي شود . – كبد به رنگ سفيد و يا زرد كم‌رنگ ديده مي شود .- ضريب تبديل غذائي از حالت معمولي بالاتر است .

 

اگر گله در مدت زمان زيادي در معرض اين كمبود باشد ، محصول خوبي عايد نمي‌شود ، به محض ظهور نشانه‌ها يا به عنوان پيشگيري ، همواره بايد ميزان مناسب اين ماده به جيره اضافه شود .

منابع:آبزی گستر گرین،‌پرورش ماهی،‌شیلات،انجمن بساک

آب ماهی قزل الا

مناسب ترين آب ، آبي است كه دماي آن در حدود 16 درجه سانتي گراد باشد .همچنين لازم به توضيح است كه ماهي قزل آلا ، به دليل اينكه به طور طبيعي تمايل به زندگي در آبهاي سرد دارد و قادر به زندگي در اين نوع آب مي‌باشد ( كه به همين دليل جزء ماهيان سردابي به حساب مي‌آيد ) نمي‌توانند آبهايي را كه دماي آن بالاتر از 20 درجه سانتي گراد باشد تحمل مي‌كند .

در چنين شرايطي ، تلفات استخرها شروع مي‌شود زيرا براي انجام فعاليتهاي حياتي و از همه مهمتر سوختن غذا در بدن و توليد انرژي ، دماي آب بايد در حد معيني باشد .

 

توضيح اينكه هر چه دماي آب پايين تر باشد ( آب استخر نبايد يخ زده باشد ) ميزان حل شدن اكسيژن هوا در آب ، افزايش مي‌يابد . در ضمن ، هر قدر ميزان اكسيژن محلول در آب ، در استخرهاي پرورش قزل آلا ، بالاتر باشد (البته نبايد از حد معيني فراتر رود زيرا حد بسيار بالاي اكسيژن نيز مشكلاتي را براي ماهي ايجاد مي‌كند ) اعمال حياتي بدن ماهي ، به نحو بهتر و مطلوب‌تر صورت مي‌گيرد كه مهمترين آنها سوزاندن غذا و توليد انرژي در بدن است .

در اين حالت ، بهيود وضعيت سلامتي ، تغذيه و رشد بهتر ماهيها و سرانجام ، افزايش وزن و توليد مقدار بيشتر ماهي در مزرعه ، از ديگر نتايجي است كه به آنها دست خواهيم يافت .

آب ورودی و پساب

 

تامین ثقلی آب به یک مزرعه پرورش ماهی و سازه های پرورشی آن بسیار مهم می باشد. این عمل باعث صرفه جوی در انرژی و به تبعه آن پایین آمدن زیاد هزینه های تولید می شود. تامین آب سیستم های پرورشی را می توان به دو صورت انجام داد. سیستم های پرورشی یا به صورت موازی (به طور جداگانه) و یا سری می توانند تامین شوند.

اگر مخازن پرورشی متصل شده اند تامین آب به صورت سری است، که آب تازه ابتدا باید برای مخازن یا استخر های که ماهیان جوانتر دارند استفاده گردد، و بعد وارد مخازن یا استخرهای ماهیان بزرگتر شوند.

اگر چه ترتیب مخازن در سری به دفعات تکرار شده، در ساخت مخازن جدید موازی تامین آب باید در اولویت قرار داده شود. به خصوص در مورد آبهای سطحی، ساخت منبع رزروار در بالاترین نقطه از مزرعه پرورش ماهی مدیریت آب را سهل و آسان خواهد کرد. بالا بودن منبع رزروار اصلی همچنین به عنوان یک رسوبگیر آب می باشد. آب منبع رزروار را می توان به سیستم های پرورشی و سازه ها، از طریق کانالهای رو باز یا لوله ها یا از طریق ترکیبی از آنها انتقال داد.

آب پرورشی باید دارای اکسیژن زیاد و دمای مجاز باشد. هوادهی باعث اشباع شدن آب از اکسیژن یا هوا می شود. هوادهی مکانیکی یا تزریق اکسیژن خالص بسیار کار آمد هستند، اما آنها گران می باشند. با این حال، شیوه های ساده ای وجود دارد که می توان اکسیژن آب را افزایش داد.

پساب سازه های پرورشی نیز باید ترجیحاً ثقلی با ساده ترین روش ممکن انتقال یابد. در نقطه ای که آب وارد مخازن و استخرهای پرورشی می شود، باید از توری استفاده گردد. اندازه مش توری یا میله ها طوری باید باشد که نه تنها از فرار بلکه از چسبیدن ماهی نیز جلوگیری کند. آب ورودی و خروجی را می توان با لوله های مختلف، تخته ها و مانکها کنترل نمود.

سازه ها و سیستم های خروجی آب

 

1.توری ها برای جلو گیری از فرار ماهی استفاده می شوند. 2.در مخازن، لوله های خروجی تاشو برای نگهداشتن سطح مورد نیاز آب می باشند.

مانکها با توری ها

 

1.مانک سنتی. 2. مانک باز. در هردو مانک ها با چیدمان موازی تخته ها سطح مورد نظر نگهداری آب تامین می شود.

استخرهای رسوبگیر

1 – استخرهای مستطیلی رسوبگیر 2 – هیدروسیلکون باز 3 – جریان گردابی

بهترین نوع فیلترهای مکانیکی درام فیلترها هستند با راندمان بالا و فضای کمتری را اشغال می کنند

فیلتر بیولوژیکی آب پرورش ماهی

به منظور رشد مقادیر زیادی از باکتری ها یک بیوفیلتر باید سطح وسیعی داشته باشد. مواد تشکیل دهنده یک بیوفیلتر که باکتری ها می توانند در سطح آن رشد کنند ممکن است متفاوت باشد. ماسه، سنگریزه، قلوه سنگ، پلاستیک های مختلف، پوسته نرم تنان و غیره برای این منظور مناسب هستند. مناسب بودن مواد بیوفیلتر ها براساس مقایسه بیشتر بودن سطح نسبت به حجم شان می باشد. بیوفیلتر ها را می توان به صورت مستغرق و یا نوع چکه ای بکار برد.

 

در نوع فیلترهای مستغرق آب باید از اکسیژن اشباع باشد. در نوع چکه ای کمبود اکسیژنی اتفاق نمی افتد. اندازه بیوفیلتر اسیون باید متناسب با تولید ماهی باشد یا به طور دقیقتر به مقدار خوراک استفاده شده بستگی دارد. راندمان بیوفیلتر ها به سطحی که باکتری ها می توانند پرورش یابند بستگی دارد. بر این اساس هر کیلو خوراک به 200 متر مربع سطح بیوفیلتر نیاز دارد. سطح بزرگ در حجمی کوچک و شستشوی آسان از ویژگی های بیوفیلتر خوب می باشد.

سیستم های ضد عفونی آب در پرورش ماهی

 

اشعه فرابنفش (UV) در ضدعفونی آب پرورش ماهی

موثرترین طول موج برای ضد عفونی در آبزی پروری 250 – 270 نانومتر می باشد. نور فرابنفش ایجاد شده توسط لامپ جیوه ای دارای طول موج 253.7 نانومتر برای ضدعفونی آب پرورش ماهی بیشترین راندمان را دارد.

موثر بودن پرتو یو وی بستگی به عوامل زیر دارد:

1 – دمای حباب ( دمای بهینه بین 37 تا 40 درجه سانتیگراد می باشد)و سیستم پرورشی 2 – فاصله حباب تا پاتوژن مورد نظر( کمتر از 5 سانتیمتر ). 3 – قدرت، عمر و تمیزی حباب 4 – نوع و خصوصیات پاتوژن مورد نظر 5 – مدت و شدت تابش 6 – شفافیت آب مزرعه پرورشی

ضد عفونی با ازن در پرورش ماهی

ازن ترکیبی ناپایدار از سه اتم اکسیژن می باشد که در صورت تماس با مولکول آلی و غیر آلی سریعاً ترکیب می شود. ازن با تخریب دیواره سلولی و سیتوپلاسم باعث نابودی سلول ها می گردد. تاثیر ازن به عنوان یک عامل ضد عفونی تابعی از مقدار مصرف و زمان تماس آن می باشد. گاز ازن بسیار ناپایدار با نیمه عمر کمتر از 15 دقیقه می باشد از اینرو باید در مزرعه پرورش ماهی تولید و بلافاصله مصرف شود.

منابع:توسعه فناوری شیلات ، آبزی گستر گرین

تغذیه ماهی قزل الا

پر هزینه ترین بخش از تولید قزل آلا تغذیه می باشد. در گذشته، ماهی قزل آلا با خرده ماهی و ضایعات کشتارگاه ها ( امعاء و احشاء ) تغذیه می شدند. همه اعتقاد دارند که خوراک های ذکر شده در جدول پایین برای گرفتن وزن نسبتا نامناسب هستند و همچنین آلوده کننده استخرها یا مخازن و محیط زیست می باشند.

 

دوره بعدی توسعه صنعت پرورش قزل آلا استفاده از انواع مختلف خوراک ها با پروتئین بالا و فرموله شده بود. ضریب تبدیل غذایشان (FCR) بین 2 و 3 متفاوت بود. در صنعت مدرن پرورش قزل آلا، پلت های غذایی خشک با کیفیت کاملاً جایگزین غذا های سنتی شده اند( با ضریب تبدیل 0.6-1.1).

 

نشریاتی هستند که مدافع استفاده از خوراک های دستی می باشند، که ممکن است تنها در برخی از استثنای ها امکان پذیر باشد. خوراک های دستی به نظر یک راه کار خوبی می رسد، به خصوص در جایی که خوراک های تجاری قزل آلا به آسانی در دسترس نباشد. با این حال، مواد تشکیل دهنده خوراک دستی باید به راحتی قابل دسترس باشد، کیفیت و کمیت و قیمت مناسب مورد نیاز را به طور مستمر تامین کند.

رفتار تغذیه ای

 

فر آیندهای تنظیم کننده اشتها در ماهی نظیر مهره داران است . حداقل دو مکانیسم تنظیم کننده وجود دارد که یکی پاسخ کوتاه مدت به انبساط معده و دیگری پاسخ بلند مدت به مواد قندی در سیستم گردش خون است . در فاصله بین نوبتهای غذادهی گیرنده های مرتبط با مغز که در دیواره معده و یا قسمت جلویی دستگاه گوارش قرار دارند ، همراه با تغذیه میزان انبساط یا درجه پر بودن معده را گزارش کنند .

وقتی کل معده یا بخشی از آن پر می شود ماکز سیری ناحیه هیپوتالاموس مغز به اطلاعات دریافت شده پاسخ داده و در نتیجه فعالیت تغذیه ای کاهش می یابد و یا متوقف می شود .

تا زمانی که معده خالی نشده و قسمت اعظم محتویات آن وارد روده نشده نشده باشد ادامه فعالیت تغذیه ای شروع خواهد شد .در این زمان کنترل مراکز تغذیه  (کنترل سیری و گرسنگی) در هیپوتالاموس مغز ، جایی که اطلاعات را از منابع مختلف دریافت می کند اشتهای ماهی را تحریک می کند و به دنبال آن رفتار تغذیه ای و جستجوی ماهی برای غذا آغاز می شود .

همچنین مشخص شده که تغییر سطوح موتد مغذی مانند گلوکز ، اسیدهای چرب ، گلیسرول و آمینو اسیدها ی جذب شده از دستگاه گوارش که در جریان خون در حال گردش است از طریق گیرنده هایی در مغز و کبد ثبت می شود . هر چند در این خصوص مدل های متعددی پیشنهاد شده ولی هنوز مکانیسم های فیزیولوژیکی تنظیم کننده مصرف غذا در ماهی کاملا شناخته نشده است .

رژیم غذایی ماهی قزل آلا

 

قزل آلا یک ماهی گوشت خوار است و دستگاه گوارش قزل آلا برای هضم و جذب پروتئین حیوانی طراحی شده و این ماهی فقط قادر به هضم و استفاده از تعداد بسیار محدودی از انواع فرآورده های گیاهی می باشد . اغلب ترکیبات و فرمولهای غذایی موجود در بازار ، از پروتئین حیوانی تشکیل شده است که اساس تغذیه قزل آلا را  برای رساندن به اندازه بازاری تشکیل می دهند.

 

مواد غذایی مورد نیاز آزاد ماهیان هنوز به طور کامل مشخص نگردیده اند و اگر با مواد غذایی شناخته شده برای پرورش سایر حیوانات دامی مقایسه گردند هنوز مراحل ابتدایی را طی می کنند .با توجه به این که ماهی ها موجوداتی خونسرد هستند درجه حرارت محیط بر آن ها موثر می باشند . بنابر این بایستی اثر عوامل محیطی و تاثیر آن را روی قدرت و توانایی آنها در هضم و جذب مواد غذایی در نظر داشت .

انواع جيره براي ماهي قزل آلا

 

نيازهاي غذاي ماهي قزل آلا در هر مرحله اي از رشد متفاوت است،دليل آن تغيير در اندازه و وزن ماهي است و تركيب غذاي هر مرحله بايد متناسب با آن مرحله باشدكه بر اين اساس سه نوع جيره به كار برده مي شود.

الف-غذاي استارتر

اين جيره براي بچه ماهي هاي تا 5گرم مورد استفاده قرار مي گيرد.ميزان پروتئين موجود در اين غذا بالا است اين غذا بصورت دانه اي يا خرد در اندازه هاي متفاوت ساخته مي شود.

ب-غذاي رشد

دراين جيره ميزان پروتئين كمتر است و ذرات اين غذا بصورت حبه هستند و اندازه غذا با رشد ماهي بزرگتر مي شود. اين غذا براي ماهي هاي 5تا20گرم مورد استفاده قرار مي گيرد.

ج-غذاي پرواری

در اين مرحله پروتئين بازهم كاهش مي يابد و ذرات آن بصورت پلت مي باشد. در اين غذا درصد مواد گياهي افزايش يافته و قطر ذرات نيز بيشتر مي شود،از اين غذا براي ماهيان 20گرمي تا اندازه آماده فروش استفاده مي شود.

انواع غذا ها

 

بطور كلي غذاهايي كه در تغذيه قزل آلا استفاده مي كنيم بر اساس مقدار رطوبت و نوع غذا به سه دسته تقسيم مي شوند:

غذاي خشك

اين غذا شامل مخلوطي ساده اي از اجزاي خشك است كه آنها را بصورت حبه يا فشرده در مي آورند،اين حبه ها در اندازه هاي متفاوت توليد مي شوند كه از ريزترين آنها براي غذاي استارتر استفاده مي شود و بطور كلي به درجات استارتر،شماره هاي4،3،2،1 و همچنين پلت تقسيم مي شود

غذاي تر

درصد رطوبت در اين غذا بالا مي باشد. مثل ماهي كيلكاي تازه.

اين غذا را بصورت چرخ شده و نشده به مصرف مي رسانندو مقدار رطوبت آن45تا75درصد است و بصورت روزانه تهيه و ساخته مي شود.

غذاي مرطوب

درصد رطوبت اين نوع غذا كمتر از غذاي تر مي باشد و در حدود 25تا45درصداست و معمولا بصورت چرخ كرده استفاده مي شود اين غذا را با عبور دادن از سوراخهاي چرخ گوشت بصورت ماكاروني در مي آورند و با توجه به اندازه و وزن ماهي به مصرف مي رسانند.تركيب آن معمولا از گوشت،جگر،شش،طحال و يا ماهي هاي كوچك دريايي تشكيل يافته است.

 

لازم به ذكر است كه اگر از كبد گاو براي تغذيه استفاده مي شود،ابتدا بايد رگ و پي را از آن گرفته وسپس از چرخ گوشت باقطر سوراخ هاي دو ميلي متري عبورداده شود.ميزان نمكي كه به آن اضافه مي شود هم نبايد از دو درصد تجاوز كند،زيرا در اين صورت كبد چرخ شده چسبندگي خود را ازدست مي دهد.

 

منابع: غذای حیوانات ، پرورش ماهی، آبزی گستر گستر گرین

غذا دهی به ماهی قزل الا

روش هاي غذا دادن در مزارع پرورش ماهي قزل آلا

1-غذادهي با دست

اين روش در كشور ما بسيار متداول است و در مزارع زيادي از اين روش استفاده مي شود. غذادادن با دست يكي از روشهايي است كه كارگر غذاي مورد نياز را با دست در داخل استخر مي پاشد، در اين روش بايد كارگر صبر و حوصله زيادي بكار گيرد و با حوصله به ماهيان غذا دهد يعني هم بايد تمام غذارا در استخر بريزد و هم بين دفعات غذا ريزي فاصله مناسب باشد. با اين كار به ماهي فرصت گرفتن غذا را خواهد داد و بدين ترتيب غذاي كمتري به صورت پرت خواهيم داشت.

البته اين روش زياد مناسب نيست چون هرچقدر هم اگر كارگردر غذادهي دقت نمايد باز هم مقدار زيادي پرت غذا خواهيم داشت، زيرا با تلاطم آب در اثر حركت ماهيان كه درگرفتن غذا تقلا ميكنند باعث ميشود كه غذا از ديدشان پنهان شود و به كف استخر سقوط مي نمايد و ديگر مورد مصرف ماهي قرار نخواهد گرفت و هدر خواهد رفت. معمولا در فارم هايي كه از اين نوع غذادهي استفاده مي شود ضريب تبديل غذايي كم است.

2-غذا دهي با دستگاه هاي اتوماتيك

الف- غذاده آلن

اين دستگاه داراي سوراخ هايي با اندازه هاي متفاوت است،در داخل آن دو تيغه چرخنده به فاصله 5/1كيلي متر از كف وجود دارد كه غذا را بسمت سوراخ ها مي برد،از اين غذاده معمولا در تراف هاي پرورشي استفاده مي شود كه با آويزان كردن روي مركز اتصال دو تراف مي توان يك جفت تراف را غذادهي كرد .معمولا براي غذادهي به يك تراف 8/4متري از 2تا3غذاده مي توان استفاده كرد.

ب- غذاده نيلسن

از اين غذاده ها در كانال هاي سيماني استفاده مي شود ولي براي انواع استخرهاهم كاربرد دارد. ظرفيت مخزن اين غذاده 6كيلوگرم است و اين ظرفيت را تا25 كيلوگرم افزايش داد. درته اين غذاده يك صفحه متحرك برقي وجود دارد كه با ريختن غذا از سوراخهاي مخصوص روي صفحه، غذادر منطقه وسيعي پخش مي شود.

ج- غذاده پاندولي

اين دستگاه بر روي استخرها نصب مي شود و داراي مخزني است كه غذاي ماهي در آن قرار مي گيرد. ماهيان هر وقت ميل به گرفتن غذا دشته باشند با ضربه زدن به پاندول باعث ريختن غذا در آب مي شوند. اشكال عمده اين دستگاه چگونگي استفاده از آن است.

غذا دهنده های پاسخی

غذا دهنده های پاسخی دستگاه های هستند که با توجه به اشتهای ماهی خوراک آزاد می کنند. از آنجا که قزل آلای رنگین کمان بسیار حریص هستند، این غذا دهنده ممکن است باعث غذا دهی بیش از حد ماهی گردد مگر اینکه بخش های از آن تنظیم شود. استفاده از غذا دهند های اتوماتیک و مکانیزه شده باعث صرفه جویی در نیروی کار می شود. معمولی ترین غذا دهنده های اتوماتیک و مکانیزه شده غذا دهنده نواری پاسخی، برای ماهی 50 گرمی، و غذا دهنده تسمه ای ساعتی هستند

نحوه محاسبه غذای روزانه ماهی قزل آلا

 

مقدار غذای ماهیان نباید در طول دوره پرورش تا مرحله عرضه به بازار ثابت بماند. میزان غذا را باید مطابق اندازه و سن ماهی تعیین و تعدیل نمود. درصد غذادهی به نسبت توده زنده (بیوماس) موجود در استخر مزارع که باید غذا داده شود مقدار ثابتی نیست و با رشد ماهیان کاهش می یابد تا آنکه بر روی میزان و مقدار انرژی متابولیکی آنها منعکس گردد. بدین ترتیب مقدار درصد غذادهی روزانه ماهیان با افزایش وزن آنها کاهش می یابد.

 

برآورد مقدار غذای لازم ماهیان به تعداد و وزن متوسط ماهیان موجود در مزرعه و درجه حرارت آب بستگی دارد. وزن متوسط را می توان با نمونه گیری و توزین تعدادی از جمعیت ماهیان بدست آورد و اطلاعات صحیح و منظم راجع به اندازه و وزن ماهیان را می توان با نمونه گیری هفتگی یا هر دو هفته یکبار بدست آورد.

در نمونه گیری باید دقت کرد که ماهیان نمونه از چند نقطه استخر صید شوند. پس از این که وزن متوسط ماهیان در استخر مشخص شد تعداد تلفات را از تعداد کل ماهیان استخر کم نمود و با توجه به درجه حرارت آب در جدول وابستگی درجه حرارت به درصد غذای مورد نیاز، میزان غذای روزانه را به ازای هر استخر مشخص نماییم. مقادیر غذا را در مواقع پایین بودن درجه حرارت آب و گل آلودگی آب و یا بالا بودن درجه حرارت بر اساس تجارب عملی در محل و موقعیت خاص مزارع باید کاهش داد و در مواقعی که پیش بینی می شود رشد ماهی سریعتر می شود افزایش داد.

مراحل محاسبه میزان غذا

 

۱- برای محاسبه میزان غذای روزانه ابتدا بایستی دمای متوسط روزانه آب استخربدقت اندازه گرفته شود.

۲- تعداد ماهیان موجوددراستخر رامحاسبه  می کنیم.

۳- وزن متوسط ماهیان رابه دقت بانمونه برداری ازحداقل سه نقطه استخر بدست می آوریم

۴- سپس وزن کل ماهیان استخررامحاسبه وبراساس دمای آب وجدول مشخص و فرمول محاسبه می نمائیم.

علائم تغذیه نامناسب

 

نشانه های بارز در تغذیه نامناسب شامل افزایش اختاف در سایز ها، پرخاشگری فزاینده و همجنس خواری می باشند. گاز گرفتگی ماهی آسیب دیده یا ماهی مرده نشان دهنده تغذیه ناکافی می باشد

انبار خوراک ماهی

 

برای حفظ کیفیت خوراک خریداری شده نگهداری آن در انبار باید به درستی انجام گیرد. به همین دلیل، انبار ها یا صندوق های ذخیره خوراک باید خشک باشند. در انبارها، خوراک باید از جوندگان ( موش و غیره ) و حشرات در امان باشند.

منابع:پرورش ماهی ، مطالب مفید،دان و جوجه ایران ،آبزی گستر گرین